Δεν αναφέρεται στα σημερινά της χώρας η ιατροδικαστική έκθεση, αλλά στην πριν 30 χρόνια νεκροψία του φοιτητή Ιάκωβου Κουμή. Η δολοφονία ας καταγραφεί ως φυσική κατάληξη κάθε πορείας, του Πολυτεχνείου συμπεριλαμβανομένης, αφού «η δημοκρατία πρέπει να είναι εξοπλισμένη για την περιφρούρηση της τάξης», όπως δήλωνε στη Βουλή ο τότε αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης, και για χρόνια υπουργός δικαιοσύνης Κ. Παπακωνσταντίνου. Έκτοτε στο βωμό της τάξης, οι άτακτοι κατέθεσαν πολλά σφάγια με αποτέλεσμα να νομιμοποιείται ο φίλος ποιητής Αργύρης Παλούκας να δηλώνει: «Θέλω το σώμα μου πίσω»: Είχα άλλα σχέδια για τους ανθρώπους/ Να δακρύζουν μ’ ένα τραγούδι/ μέσα στ’ αυτοκίνητο./ Να βγάζουνε τα χέρια τους έξω από τα παράθυρα/ Κι οι καύτρες από τα τσιγάρα τους/ (κάτι μεγάλα κομμάτια λύπης δηλαδή)/ να φεύγουν κάθε τόσο προς τα πίσω.

Δεν ξέρω αν ωφελεί να μιλάμε σήμερα για την Αριστερά όταν ο εχθρός δεν είναι απλώς ante portas, αλλά ήδη μέσα στα σπίτια και στα χωριά μας. (Πάντως ο Ηλίας Πετρόπουλος έλεγε πως «μόνο εμείς οι αριστεροί δικαιούμαστε να τα βάζουμε με την Αριστερά).

Κάτι τέτοιες ώρες όμως σκέφτομαι πως είναι καλύτερα να ζεις με την απόφαση της μοναξιάς σου, όπως το διατύπωνε σ’ ένα του γράμμα (19.5.1974) απ’ το Παρίσι ο  Άρης Αλεξάνδρου (1922-1978). Τουλάχιστον μόνος δε χρειάζεσαι καθοδηγητή, αποτελείς ατομικά το άλλοθι του συστήματος, γλιτώνεις τις ανούσιες συνεδριάσεις, τις πολιτικές ρελάνς, τις ποσοστώσεις, τις διαγραφές, τ’ απλοϊκά σκετσάκια στις συγκεντρώσεις του ΠΑΜΕ, τις κατηγορίες για φραξιονισμό, τις ισορροπίες, αυτού του ανισόρροπου συστήματος όπως τις αποτύπωσε στο Κιβώτιό μας ο Αριστοτέλης Βασιλειάδης. Ο Δημήτρης Ραυτόπουλος χαρακτήρισε το Κιβώτιο ως το αντί-έπος της γενιάς του, (βλ. «Άρης Αλεξάνδρου, ο εξόριστος», Σοκόλης 1996), περιγράφοντάς το ως «Το άδειο κρανίο του 20^ου αιώνα». Μια επώδυνη πορεία νομοτελειακού αδιεξόδου κάθε γενιάς που υποχρεώνεται να επιλέξει ανάμεσα στη διάψευση και στην αυταπάτη. Από κει κι ύστερα το λόγο έχουν οι υμνογράφοι κι οι φερετροποιοί.

Η σφαίρα στον κρόταφο του Μαγιακόφσκι με τον οποίο ο Αλεξάνδρου συνομιλεί σ’ όλο του το έργο, σημειώνει ο Ραυτόπουλος, ήταν η τελεία στράτευση, η τελεία στην στρατευμένη τέχνη. Το Κιβώτιο είναι τα φοβερά αποσιωπητικά. Είναι το αντίθετο της Κιβωτού, η ειρωνεία της. Στη μεταφορά αυτού του ανίερου κύβου «κυανίζονται», εκμηδενίζονται, με την ίδια συνοπτική διαδικασία το σώμα, η ψυχή, ο λόγος.

Κι επειδή η ψυχή μας είναι από καιρό χαμένη –ασπίδα στην περιφρούρηση του πνεύματος και της ηθικής του Αυλωνίτη, μπουχτισμένη από τη μια στον ασύμπτωτο λόγο της ΒΑΒΕΛ, κι από την άλλη στα spread, τις περικοπές, τις δόσεις, τους κεφαλικούς φόρους, τους πασάδες, τους εισπράκτορες, τους ραγιάδες, σκέφτομαι να περιοριστώ στο σώμα. Αυτό που έχασε ο Κουμής, η Κανελλοπούλου, η Βασιλακοπούλου, ο Αξαρλιάν, ο Γρηγορόπουλος, οι νεκροί του αντάρτικου, οι ηττημένοι του Εμφύλιου, οι εξεγερμένοι του Πολυτεχνείου, οι εκτελεσμένοι της δημοκρατίας, ο Δημήτρης Κοτζαρίδης. Το σώμα μας που πρέπει να ενεργοποιήσουμε ως φυσική παρουσία, ως μηχανισμό πίεσης, ως φόβητρο των κατεστημένων και ως ουτοπία.

Μετά την Πιετά του Μιχαήλ Αγγέλου το σπαραχτικότερο Έλεος εμπεριέχεται στο «σώμα» της δίχως τελεία επιστολής του Άρη Αλεξάνδρου, στο σημείο της περιγραφής των βασανιστηρίων (Τα Νέα 2.12.1978). Όπως και στο τελευταίο του υπόμνημα στον ανακριτή την Τετάρτη 15 Νοεμβρίου 1949 (βλ. Κιβώτιο σελ. 257-293), έτσι και στο γράμμα που ακολουθεί, ο Αλεξάνδρου, επιδιώκει την αλληγορική θανάτωση του ζωντανού λόγου –άρα του σώματος του συγγραφέα –άρα του εαυτού του, μέσω της αδιάπτωτης/αδιάρρηκτης/αδιάκοπης ιστόρησης –εναγώνιας απολογίας, με μόνο αίτημα να μιλήσει, ν’ ακουστεί, να εισακουστεί. (Μάταιο και εκκρεμές αίτημα).

Στη Μακρόνησο (σ.σ. 1949, Β’ Τάγμα) μας συντάξανε κατά εξάδες και μας οδήγησαν στην πλαγιά, όπου περίμεναν κιόλας τα συνεργεία διαφωτίσεως. Ένας ανθυπολοχαγός, περιστοιχισμένος από ροπαλοφόρους αλφαμίτες, μας έβγαλε ένα σύντομο λογίδριο (οι Έλληνες από δω, οι Βούλγαροι από κει). Τα ρόπαλα είχαν μήκος 50 εκ. περίπου, με διάμετρο πάχους από 4 ως 5 εκ. αν δε με γελάει το οφθαλμόμετρό μου –μικρότερη η διάμετρο στη λαβή, μεγάλωνε ομαλά και αποκτούσε το μέγιστο μήκος της στην άκρη. Ένας αλφαμίτης κράταγε μια χοντρή φιδωτή ρίζα πουρναριού, πολύ μεγαλύτερη απ’ τα ρόπαλα. Σιδερένιους λοστούς δεν είχανε. Μετά το τέλος του λογίδριου δεν κουνήθηκε κανένας. Είπαν τότε στην πρώτη εξάδα να προχωρήσει και οι αλφαμίτες ορμήσανε αμέσως κι αρχίσανε να χτυπάνε με τα ρόπαλα, ένα ή και δυο τον κάθε κρατούμενο. Κοίταζα, θυμάμαι, να δω όσο το δυνατόν περισσότερα ανεβοκατεβάσματα των ροπάλων ταυτόχρονα, ήθελα να μη μου διαφύγει καμιά λεπτομέρεια, αλλά το μάτι δεν έχει βέβαια αυτή τη δυνατότητα, αναγκαζόμουνα να μετατοπίζω συνεχώς το βλέμμα μου και τελικά το κάρφωσα σε έναν και μόνο βασανιζόμενο που είχε πέσει, όπως και οι άλλοι στο καταπράσινο χορτάρι –θα έπρεπε νάταν άνοιξη, είχε και αγριολούλουδα, αν δεν κάνω λάθος, λιακάδα, χαρά Θεού– και είχε κουβαριαστεί, σαν έμβρυο στην κοιλιά της μάνας του, για ν’ αποφύγει τα χτυπήματα, κι άκουγα τους ξύλινους γδούπους πάνω στα κόκαλα και πού και πού έναν ήχο διαφορετικό, κάτι σαν κρακ, όταν έσπαγε πιθανότατα κάποιο κόκκαλο –παΐδι ήτανε, καλάμι ή ωλένη;

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

Δείτε  το Βίντεο

Τη Δευτέρα 23/1/2011 το ίδρυμα Heinrich-Böll των Γερμανών Πρασίνων διοργάνωσε εκδήλωση με θέμα “Η Ελλάδα στην κρίση; Πώς μπορεί η Ελλάδα να επαναπροσδιορίσει τη θέση της στην Ευρώπη;”. Στο πλαίσιο της εκδήλωσης πραγματοποιήθηκε ημερίδα με ομιλητές τους Κώστα Σημίτη και Daniel Cohn-Bendit.
Ο Κ. Σημίτης περιορίστηκε στο να καταγγείλει ως λαϊκιστές όσους αμφισβητούν τον μονόδρομο του Μνημονίου. Επέρριψε αποκλειστικά την ευθύνη για τη χρεοκοπία της χώρας στην κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας που τον διαδέχτηκε και καταλόγησε ανεπάρκεια σε όσους διαπραγματεύτηκαν τους όρους του Μνημονίου με τους δανειστές, την “ισχυρή πλευρά”, όπως τους χαρακτήρισε. Δεν αμφισβήτησε τους στόχους και τις μεθόδους του Μνημονίου. Αντίθετα, ανέπτυξε την άποψη πως οι στόχοι του θα μπορούσαν να έχουν επιτευχθεί, αν λαμβανόταν υπόψη εκ των προτέρων η συνεχής αλλαγή των ευρύτερων παγκόσμιων οικονομικών δεδομένων. Αναλώθηκε στο γνωστό εκβιαστικό ψευδοδίλημμα “ευρώ ή δραχμή — αποχώρηση ή παραμονή στην Ευρωζώνη” αποφεύγοντας να ασχοληθεί με την ουσία της χρηματοπιστωτικής κρίσης ως παράγωγο του οικονομικού ιμπεριαλισμού.
Ο Daniel Cohn-Bendit αφού άσκησε κριτική στην επιλογή των ισχυρών της Ευρώπης (Γερμανία, Γαλλία) να ακολουθήσουν τιμωρητική στάση και πολιτική απέναντι στην Ελλάδα. Προέταξε ένα κακέκτυπο αλληλεγγύης, η οποία όμως δεν αμφισβητεί την δομή της Ευρωζώνης, μιας αλληλεγγύης με όχημα ιδιωτικές επενδύσεις και δήθεν ανάπτυξη που δίνει όπως έχει αποδειχθεί πλήρη στήριξη στην κερδοσκοπία και τη λεηλασία δημόσιου πλούτου από τις μεγάλες επιχειρήσεις.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, η ομάδα Real Democracy Now! Berlin/GR πραγματοποίησε παρέμβαση με στόχο να καταδείξει τις ευθύνες του πρώην πρωθυπουργού και των κυβερνήσεών του αναφορικά με την δυσχερή οικονομική κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα, επιμένοντας στο θέμα της διαφθοράς και την ευθύνη συνεργατών του κατά τη διάρκεια της κυβερνητικής θητείας του (Siemens, Ferrostahl).
Ο Κ. Σημίτης αρνήθηκε να απαντήσει στην παρέμβαση.
Η ενέργεια αυτή της ομάδας Real Democracy Now! Berlin/GR βρήκε θετική απήχηση στο ακροατήριο και προκάλεσε το ενδιαφέρον ανταποκριτών του ξένου τύπου.
Μετά το τέλος της εκδήλωσης, η ομάδα μοίρασε στο ακροατήριο το παρακάτω κείμενο:

http://wp.me/p1BmDF-7b (ελληνικά)

http://wp.me/p1BmDF-79 (γερμανικά)
Real Democracy Now! Berlin/GR

www.realdemocracynowberlingr.wordpress.com

Το περιοδικό Μανδραγόρας

σας προσκαλεί

την Πέμπτη 19 Ιανουαρίου στις 7.30 μ.μ.

στη Στοά του βιβλίου

στην παρουσίαση
τριών νέων βιβλίων των: Νίκου Κατσαλίδα, Βάκη Λοϊζίδη, Λίλας Χαμπίπη

-οι λογοτέχνες θα διαβάσουν αποσπάσματα από το έργο τους-

και στην παρουσίαση
του νέου τεύχους του Μανδραγόρα
που περιλαμβάνει αφιέρωμα στην ανέκδοτη αλληλογραφία Τάκη Σινόπουλου – Δανιήλ

-οι συγγραφείς θα διαβάσουν μικρά αποσπάσματα από κείμενά τους που δημοσιεύονται στο περιοδικό-

Θα μιλήσουν: Κώστας Βούλγαρης, Γεωργία Λαδογιάννη, Παναγιώτης Νούτσος, Χρύσα Προκοπάκη

Στα ποιήματα μια πεζή λέξη χτίζει το συναίσθημα

ΕΚΟΥΣΙΩΣ

Φυλακισμένος

έζησα τις μεγάλες

ελευθερίες

Η νέα ποιητική συλλογή της Κύπριας Ελένης Αρτεμίου-Φωτιάδου, που αποτελείται από εκατόν δεκάξι χαϊκού με τίτλο, αξιοποιεί τις λέξεις/συναισθήματά της που πλέκουν το δικό της ποιητικό μύθο στους λαβυρίνθους της δημοφιλούς και ιδιαίτερα διαδεδομένης τέχνης των χαϊκού.

Τα χαϊκού, κάποτε ποιητικές ασκήσεις που αφορούν τη φύση (ΕΣΠΕΡΙΝΟ, Επαναστάτης/ ο ήλιος στη δύση του/ βάφει τις τύψεις), σήμερα εξελίσσονται και βρίσκουν γόνιμο έδαφος εκφράζοντας με την ολιγόστιχη τεχνική τους την κυρίαρχη σύγχρονη αντίληψη της ζωής (ΑΠΟΞΗΡΑΝΣΗ/ Έλλειψη νερού/ στη θάλασσα των πόθων/ με ερήμωσε), και τα αδιέξοδά της (Ένα Βατερλό/ εκθρονίζει μονίμως/ τους υπερόπτες). Με την προσθήκη τίτλων που οργανικά διαλέγονται και εντάσσονται στις πνευματικές αυτές ασκήσεις, τα χαϊκού της Ελένης Αρτεμίου-Φωτιαδου διακρίνονται για τη δύναμη, την πυκνότητα του υπαινιγμού, τη λιτή τους φόρμα, αλλά και την υπαρξιακή τους ένταση: Ο ΠΡΩΤΟΣ ΑΝΤΙΠΑΛΟΣ/ Κόντρα στο ρεύμα/ κυνήγησα πρωτίστως/ τον εαυτό μου.

Ερωτική διάθεση (ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ/ Αγάπης ήχος/ ταξίδεψε γρήγορα/ σ’ ένα σου βλέμμα), σκηνές από την ιστορία και τη μυθολογία (ΠΕΡΙ ΘΥΣΙΩΝ Ποτέ δεν ήρθε ο ούριος άνεμος/ Ιφιγένεια), υπαρξιακές αναζητήσεις κι ερωτηματικά (ΣΟΥΑΡΕ/ Προσκαλείστε σε/ δείπνο απολογισμών/ κι ελαφρυντικών, ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ/ Έντιμο λάθος/ καλωσόρισες ξανά/ στην ύπαρξή μου), συνυπάρχουν στα χαϊκού της Ελένης Αρτεμίου-Φωτιάδου που διακρίνονται για την ευστοχία, την αισθαντικότητα, το δυναμισμό και την τεχνική τους αρτιότητα.

«Μ»

Η Ελένη Αρτεμίου-Φωτιάδου κατάγεται από την Αμμόχωστο. Είναι Διευθύντρια Δημοτικής Εκπαίδευσης και έχει κάνει μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Κύπρου στον κλάδο της Εκπαιδευτικής Διοίκησης .
Ασχολείται με την ποίηση και την παιδική λογοτεχνία καθώς και με το ραδιοφωνικό και τηλεοπτικό σενάριο.
Το λογοτεχνικό της έργο έχει τύχει διαφόρων διακρίσεων.
eleni.poetry@cytanet.com.cy

Η μητέρα ήταν ερμητικά κλεισμένη στον εαυτό της. Είχε μεγάλα ξεσπάσματα τρυφερότητας και θυμού. Μέσα στο σπίτι οι διαθέσεις της είχαν τον πρώτο ρόλο. Ο πατέρας ήταν καλοκάγαθος. Φρόντιζε πάντα να δείχνει τον καλύτερό του εαυτό, αλλά ποτέ δεν ήμουν σίγουρος γι’ αυτό που έδειχνε. Οι καυγάδες έμοιαζαν με τις τρομοκρατικές θύελλες που ξεσπούν στις θάλασσες. Η κυρία Όλγα είχε ένα χαρακτήρα πληθωρικό και θεατρικό, κάτι μεταξύ έπαρσης και διαρκούς έντασης. Έζησα μεταξύ αυτών των τριών ανθρώπων που ο καθένας τους είχε διαφορετικό χαρακτήρα. Όλα μέσα στο σπίτι μας φαίνονταν ήρεμα, αλλά δεν ήταν. Εμπεριείχαν την ψευδαίσθηση της ευτυχίας αλλά και την επαπειλούμενη καταστροφή. Όλα ήταν πλημμυρισμένα με μια αίσθηση θεατρικότητας.
Καθώς ζούσα μέσα σε αυτή την υπερευαίσθητη ατμόσφαιρα μεταξύ ενός γήινου άντρα και δύο παράξενων γυναικών, καθώς μεγάλωνα μ’ όλα αυτά τα ψέματα, μ’ όλη αυτή την ανασφάλεια, δεν θα μπορούσα να διαλέξω άλλο επάγγελμα παρά αυτό του ηθοποιού. […]

Είχα συνδεθεί στη γαλλική πρωτεύουσα με τον Βεϊγκαρντέν και ήθελα να πω στον Κουν ότι τον γνωρίζω. Να του μιλήσω για τις απόψεις του για το ανέβασμα του έργου. Τελικά τον συνάντησα, συζητήσαμε πολλά πράγματα που αφορούσαν το θέατρο της Γαλλίας και φεύγοντας μου ανέθεσε να του σχεδιάσω το σκηνικό και τα κοστούμια για το «Καλοκαίρι» του Βεϊγκαρντέν, δυστυχώς όμως η λογοκρισία έκρινε το έργο ακατάλληλο και το απέρριψε.
Παρόλα αυτά ο Κουν το ετοίμασε κρυφά και ζήτησε από τους υπεύθυνους της λογοκρισίας να ’ρθουνε να δούνε την πρόβα, για να διαπιστώσουν ότι το έργο δεν έχει κανένα υπονοούμενο εναντίον της χουντικής κυβέρνησης. Δουλεύαμε το «Καλοκαίρι» χωρίς να είμαστε σίγουροι ότι πραγματικά θα ανέβαινε. Ο Κουν είχε θυμώσει φοβερά, δεν έβρισκε ησυχία, κάπνιζε διαρκώς. «Σίγουρα δεν κατάλαβαν το έργο. Μα είναι ηλίθιοι, τι άλλο να πω. Πιο αθώο έργο από αυτό δεν θα έχει υπάρξει». Για μένα, που ήταν η πρώτη σκηνογραφία μου στην Ελλάδα, το γεγονός αυτό είχε αποκτήσει δραματικές διαστάσεις, αλλά το ίδιο ίσχυε και για τον Μόρτζο και τον Λογοθέτη που υποδύονταν τους γάτους, και για τον Αντύπα και την Αδαμάκη, τα δύο παιδιά του έργου.
Η επιτροπή της λογοκρισίας μόνο όταν είδε την πρόβα της παράστασης πείστηκε ότι το «Καλοκαίρι» δεν έκρυβε τίποτα το επιλήψιμο και τελικά επέτρεψαν να παρουσιαστεί στο κοινό αφαιρώντας βέβαια πολλές λέξεις που τους φαίνονταν προκλητικές και κάπως ύποπτες.

Μέσα από παράλληλες αφηγήσεις του Αντρέα, του Φαίδωνα, της Άννας, του Άρη, του Τάσου, του «ζωγράφου», ο Φαίδων Πατρικαλάκις ξεκινώντας το νήμα των αναμνήσεων/αφηγήσεών του από τη γενέθλια Δράμα, τις πηγές της Αγίας Βαρβάρας, το όρος Φαλακρό, σκιαγραφεί την πορεία της ζωής του στο Παρίσι, τη γνωριμία του με τον Κάρολο Κουν και το Θέατρο Τέχνης, τις σκηνογραφίες του στο ευρωπαϊκό και ελληνικό θέατρο, τη γνωριμία του με ομοτέχνους, τις προσωπικές και ερωτικές σχέσεις που αναπτύσσονται, τις εντάσεις τα προβλήματα, τα αδιέξοδα των ηρώων του. Καθημερινές ιστορίες, λιγότερο ή περισσότερο συνηθισμένες, παράξενες, κάποτε υπαινικτικές κι ανολοκλήρωτες, με έντονη την αίσθηση της απώλειας –προσωρινής ή μόνιμης– που διαμορφώνουν ένα πλαίσιο ζωντανής αφήγησης.

Πολλά λέγονται και τα περισσότερα αποσιωπώνται στο αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα του Φαίδωνα Πατρικαλάκι.

«Μ»

O ζωγράφος Φαίδων Πατρικαλάκις γεννήθηκε στη Δράμα. Σπούδασε αρχικά στη Σχολή Bακαλό και στη συνέχεια στο Παρίσι, στην Académie Julian, στην Académie du Feu, με την καθοδήγηση του Jabot, και στην École de Dessin Appliqué à la Mode Historique. Tα έργα του από το 1960 παρουσιάζονται σε ατομικές και συλλογικές εκθέσεις στην Eλλάδα και το εξωτερικό. Παράλληλα με τη ζωγραφική, ο Φαίδων Πατρικαλάκις ασχολήθηκε και με τη σκηνογραφία-ενδυματολογία.

Έχει δημοσιεύσει μια σειρά βιβλίων για τη ζωγραφική, τη σκηνογραφία και τις ταξιδιωτικές του εμπειρίες, καθώς και τρεις ποιητικές συλλογές.

Οι καιροί δεν ήταν αυτοί που ξέραμε
Αντί για φυσαλίδα ευχής, καρφί στο στέρνο

Ακόμα και για τόνους ψάχνουμε/ Και για τα πνεύματα που βούιζαν σαν μέλισσες στις φλοίδες των σοβάδων./ Τους βάζαμε καπέλο για να μοιάζουν σύγχρονα/ αλλά η αμφιβολία ισοπέδωσε την θέληση/ εγκαταλείποντας την όραση[…]
Αδημονώντας/ ανασύραμε χαμένο σκελετό φαντάσματος/ σαν από παρελθόν και ατελεύτητα/ κι ύστερα,/ λες και πλησίαζε μακρόχρονη νηστεία ή προσευχή/ καταλαγιάζαμε
Βαφτίζοντας την ξαφνική φουσκοδεντριά,/ το χείμαρρο της ύπαρξης/ Ενδοσκόπηση

Η Λίλα Χαμπίπη ξεκίνησε να γράφει τα ποιήματα και τα ποιητικά δοκίμια/συνομιλίες που φιλοξενούνται στη συλλογή το 2005, ένα μέρος τους το «δούλεψε» στο «Σπίτι Λογοτεχνίας» στις Λεύκες της Πάρου το 2009 και τα ολοκλήρωσε στο τέλος του 2011.

Το «Spleen», από τον αρχαιοελληνικό σπλήνα, (ο σπλην-του σπληνός, η σπλήνα), που χρησιμοποιεί ως τίτλο του βιβλίου η συγγραφέας, διαλέγεται με τα «Άνθη του κακού» του Σαρλ Μποντλέρ, όπου κι εκεί το Spleen συναντάται ως τίτλος ποιημάτων. Το «μυστηριώδες» αυτό όργανο που η σπουδαιότητά του μόλις το 18ο αιώνα έγινε αντιληπτή, ίσως να συσχετίζεται με το δύσκολο εγχείρημα της Χαμπίπη να συνδυάσει/ διευρύνει το υποκείμενο της ποίησής της και τον διάλογο που επιχειρεί μέσω αυτής, τις σκέψεις και τα εναγώνια ερωτήματά της με τις αναζητήσεις της πάνω στο έργο σημαντικών ευρωπαίων δημιουργών.

Το βιβλίο αποτελείται από δυο ενότητες, μια ποιημάτων και μια ποιητικών δοκιμίων, και από ένα ιντερμέδιο και ένα επίμετρο, στα οποία η συγγραφέας δίνει τις «εξηγήσεις της» για τη δομή του. Πάντως σ’ όλο ο έργο, η Λίλα Χαμπίπη διατυπώνει τις αγωνίες της για την ανθρώπινη ύπαρξη και το πρόβλημα της δημοκρατίας στην εποχή μας.

Τα δοκίμια υπό τον τίτλο «Μποτίλια στη θάλασσα» απευθύνονται, εν είδει μηνυμάτων μέσα σε μποτίλια, σε ξένους διανοητές (Ρεμπώ, Μούζιλ, Έλιοτ, Κάφκα, Βαλερύ, Τσελάν, Μπροχ κ.ά). Κι όπως σημειώνει η Λίλα Χαμπίπη, η επιλογή της να μην «συνομιλήσει» με έλληνες διανοούμενους δεν φανερώνει άλλο από αμηχανία, καθώς οι αμφιβολίες, τα ερωτηματικά, οι σιωπές, η απόγνωση, η εξομολόγηση, διατυπώνονται ευκολότερα μπροστά σ’ έναν άγνωστο, σ’ ένα ξένο, παρά σ’ έναν οικείο, με τον οποίο άλλωστε μοιραζόμαστε τα κοινά δικά μας αδιέξοδα, τους ίδιους φόβους, την ίδια ανασφάλεια, τα κοινά μας πάθη.

«Οι κοινωνίες δεν αυτοκτονούν. Υπάρχει ένα αίσθημα αυτοσυντήρησης που τις διατηρεί και τις μεταβιβάζει στην επόμενη φάση με τις μεταλλάξεις που έχουν στο μεταξύ συντελεστεί. Η ιστορική διαδικασία είναι μακρόσυρτη, το ξέρουμε, από την εποχή του Μπρωντέλ. Η τέχνη, όμως, μπορεί να πνιγεί μέσα στα απορρίμματα της μετριότητας. [...] Αν αυτή είναι η εποχή μας, αυτή είναι και η τέχνη που παράγει. Προορισμένη να ξεχασθεί. Αφού το στίγμα της δεν είναι τίποτε περισσότερο απ’ την ασημαντότητα του αποτυπώματος που χάραξε στην άμμο της εποχής μας», σημειώνει μεταξύ άλλων η Χαμπίπη, που τολμά έναν ποιητικό διάλογο για την τέχνη και τη ζωή μας.

«Μ»

H Λίλα Xαμπίπη σπούδασε νομικά στην Aθήνα και πολιτικές επιστήμες στο Παρίσι. Eργάστηκε ως ερευνήτρια στο Eθνικό Kέντρο Kοινωνικών Eρευνών και ως δικηγόρος. Tο σενάριό της Aντίστροφη μέτρηση χρηματοδοτήθηκε από το Eλληνικό Kέντρο Kινηματογράφου και γυρίστηκε ταινία το 1984 από τον Πάνο Παπακυριακόπουλο, ενώ το θεατρικό της μονόπρακτο Mεγάλη Παρασκευή παρουσιάστηκε στην Eλληνική Pαδιοφωνία. Κείμενά της έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά και εφημερίδες. Έχει εκδώσει δύο μυθιστορήματα και πέντε ποιητικές συλλογές.

Ο ποιητής Ησίοδος με όχημα την αφήγησή του για την «Πανδώρα και το πιθάρι της», θέτει ένα στοίχημα: Να στήσει μια συνεκτική, ανθεκτική -μα και καταπιεστική- ολότητα θεών και ανθρώπων με βασικά υλικά την Πίστη, την Αγάπη και την Ελπίδα. Το αντίβαρο σε τούτη την ολότητα είναι η μοναδικότητα· μια έννοια που σηματοδοτείται από την αξία της Τέχνης και του Δημιουργείν και συνιστά το επιπλέον σημείο αναφοράς του ανθρώπου, για να μη χαθεί η προοπτική του έντεχνου βίου.

Το στοίχημα που τίθεται διασταυρώνεται με τη στοχαστική αναζήτηση του επιπλέον και η πλοκή τους εκτυλίσσεται διαλεκτικά μέσα από τις σελίδες του παρόντος δοκιμίου, στο οποίο επιχειρείται ένας διάλογος για την Τέχνη, που θεωρείται προϋπόθεση και συνέχεια της ζωής.

Η κατάκτηση του «ορθού λόγου», όπως εκτίθεται μέσα από τα κείμενα του Ησίοδου και τους διαλόγους του βιβλίου δεν είναι επαρκής συνθήκη για να οδηγήσει στην ουσιαστική απελευθέρωση του ανθρώπου -που μετουσιώνει τη φθαρτότητα σε μοναδικότητα- καθώς διαμεσολαβείται από το τρισυπόστατο της πίστης, αγάπης και ελπίδας.

Οι άνθρωποι εξόρισαν την Αιδώ και τη Δίκη και γι’ αυτό επιβλήθηκαν αυστηροί νόμοι για τη διασφάλιση της συμβίωσής τους. Τούτη η εποχή διαρκεί ως τις μέρες μας, σημειώνει σ’ έναν από τους επινοημένους διαλόγους του ο Σπύρος Γεωργίου, επιχειρώντας να αντιτάξει τον αισθητικό λόγο στο πανάρχαιο σχήμα ύβρις-άτη-νέμεσις-τίσις.

Ίσως το αίτημα της λύτρωσης του ανθρώπου να βρίσκεται τελικά στην υπηρεσία της τέχνης, και θα κατακτηθεί όχι με τη μοιραία υποταγή σε νομοτελειακά ηθικά διλήμματα, αλλά με την αυτενέργεια και τη στοχαστικότητα.

«Μ»

O Σπύρος A. Γεωργίου γεννήθηκε στην Aθήνα. Σπούδασε ανθρωπιστικές/κοινωνικές επιστήμες και διδάσκει στην ιδιωτική μέση εκπαίδευση. Στη συγγραφική του δραστηριότητα περιλαμβάνονται κοινωνικοπολιτικά άρθρα, βιβλιοκριτικά κείμενα, εκπαιδευτικά βιβλία και δοκιμιακά έργα.

Πέρ’ απ’ το τίποτα

η οδύσσεια του Θεού

στο αδιαπέραστο

στ’ άδυτα της Ιθάκης

Οι στίχοι: Η ουτοπία είναι η σοφία που δεν κατανοήσαμε και πίσω κοιτάζοντας έλειπα χρόνια/ που δε θυμάμαι/ μπροστά οι ημερομηνίες που δε θα με γνωρίσουν συνοψίζουν τους άξονες της νέας ποιητικής συλλογής του θεσσαλονικιού Βασίλη Φαϊτά. Μια συνομιλία/ απογραφή του παρελθόντος και ταυτοχρόνως μια αναζήτηση με το «δίχτυ του χρόνου» και την «περιπλοκή του καιρού». Ο Φαϊτάς «θραύοντας τις διαστάσεις ενός διάτρητου χρόνου»

καταφέρνει να προσδιορίσει με συστολή –διόλου τυχαία η συχνή αναφορά των επιθέτων: ανείπωτος, ανείδωτος, απρόσιτος– τους ανακυκλωμένους προορισμούς του μέλλοντος που άλλοτε χύνεται ποτάμια στην παιδική ηλικία του γαλάζιου, και συχνότερα διακτινίζεται στο φουρτουνιασμένο χάος του σύμπαντος.

Μια εσωτερική συνομιλία/ανίχνευση που επιτρέπει η ποίηση κι αποκαλύπτουν οι στίχοι, σταθερά διαρθρωμένοι σε συναισθήματα, αγωνίες, θλίψη, φόβους και αναμνήσεις. Επώδυνες φράσεις/αντιθετικές (μπορεί και σύνθετες) ποιητικές στιγμές: στα σκουριασμένα κύτταρα της προαιώνιας θλίψης, κυματισμοί θλίψης/ μ’ ανασηκώνουν στα χείλη της παλίρροιας, σε μια εφήμερη αιωνιότητα, ανάμεσα σε δύο αβύσσους η μοναξιά περαστική, φάροι αποδημητικοί, αιωρούμενη απειλή, είναι αργά στη νιότη του, σκορπίζει ο άνεμος/ αποτεφρωμένους αιώνες, ναυαγισμένα πρωινά, η ακτινοβολία της φθοράς/ μας ζώνει σαν αύρα, που αποτυπώνουν μια ποίηση καλά δουλεμένη («Ώρες ολόκληρες [...] πέρασα ξοδεύοντας/ να βρω τις μυστικές λέξεις») στενά συναρτημένη με την αγωνία της ζωής –του παρόντος, και την αναπότρεπτη αναζήτηση του απρόσιτου –πλην προσδιορίσιμου στην αβεβαιότητά του μέλλοντος.

Η ψυχή ανήκει στα χελιδόνια και στους χαρταετούς γράφει κάπου ο Βασίλης Φαϊτάς συμπυκνώνοντας τη νέα ποιητική του κατάθεση. Για διευκόλυνση του αναγνώστη θέτει ως προμετωπίδα του στίχους του Έλιοτ «Ο παρελθών και ο μέλλων χρόνος/ Ό,τι θα μπορούσε να ’ταν και κείνο που ήταν/ Τείνουν προς ένα τέλος, που είναι πάντα παρόν.

«Μ»

Ο Bασίλης Φαϊτάς γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1942. Σπούδασε νομικά στο Aριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης χωρίς να πάρει το πτυχίο του. Eργάστηκε στην Τράπεζα της Eλλάδος ως το 2002. Παρουσιάστηκε πρώτη φορά στη λογοτεχνία στο περιοδικό «Nέα Eστία» το 1966.

e.mail: fight_us@yahoo.gr

Όταν ο Κάτων ο πρεσβύτερος –κι αυτός ρωμαίος πολιτικός σαν τους δικούς μας που συμποσιάζονταν, επίσης, μέχρι αηδίας–, επισκέφθηκε την Καρχηδόνα, εντυπωσιάστηκε και τρομοκρατήθηκε τόσο πολύ από την ανάπτυξη της αφρικανικής πόλης ώστε, αφότου επέστρεψε στη Ρώμη, η μόνιμη επωδός όλων των αγορεύσεών του στη Σύγκλητο ήταν: «Carthago delenda est», «η Καρχηδόνα πρέπει να καταστραφεί».

Προσωπικά δεν μ’ ενδιαφέρει αν οι Ρωμαίοι ξεκινήσουν και τέταρτο Καρχηδονιακό Πόλεμο. Ή αν ο Λομβέρδος ηγηθεί της νέας Πασοκικής αρμάδας που θα φροντίσει τα φιλολαϊκά της συμφέροντα στη νέα χιλιετία. Άλλα είναι τα προβλήματά μας ημών των αφρικανών. «Εμείς οι μαύροι, τι πάθαμε!..», που θα ’λεγε κι η φοβισμένη μανούλα μου δίχως ίχνος ρατσιστικής προκατάληψης. Λεφτά δεν έχουμε, μας κόβουν τα επικουρικά γιατί ως γνωστόν εδώ μας λείπουν τα κύρια, τα επικουρικά μάς μαράνανε;, ο Παπαδήμος μας (όχι ο δικός μας, το δικός τους) εκβιάζει πως θα πάθουμε χειρότερα αν δεν δεχτούμε κάθε 1^η και 15 να μας βιάζουν παράλληλα με την πίστωση του δεκαπενθήμερου (όπου υπάρχει κι όποιοι το παίρνουν), ενώ επίκειται και βομβαρδισμός της χώρας προκειμένου –την ισοπέδωση– να διαδεχθεί η ανοικοδόμηση, άρα ανάπτυξη, κατά τα προηγούμενα σε Γιουγκοσλαβία, Ιράκ, Αφγανιστάν και Λιβύη. Δεν υπάρχουν πληροφορίες για ενεργοποίηση στρατοπέδων συγκέντρωσης, αλλά εδώ που τα λέμε όλη η χώρα ένα στρατόπεδο είναι… Δεν έχετε παρά να βγείτε μια βόλτα στην πλατεία Βικτωρίας, την Αγίου Κωνσταντίνου, την πλατεία Βάθης, τον ελαιώνα, στο λιμάνι της Πάτρας.

Ευτυχώς μας σπλαχνίζεται η εκκλησία με τα συσσίτια, τα τρόφιμα και τα μπικίνι που ξέμειναν από την εποχή του μακαριστού Χριστόδουλου, από άλλο λιμό, άλλων αφρικανών. Πάντως, παρά τις μειώσεις, μ’ έναν κάποιο μισθό αμειβόμαστε, σε αντίθεση με τη χιτλερική περίοδο που όσοι συνέρρεαν στη Γερμανία πρόσφεραν αφιλοκερδώς τις υπηρεσίες τους για το μεγαλείο του Γ’ Ράιχ. Και μάλιστα έμπαιναν στα κρεματόρια με ψηλά το κεφάλι για να εξοικονομείται φτηνή ενέργεια. Πάλι καλά που εδώ, ο επιτυχημένος Παπακωνσταντίνου που αφού μας γλίτωσε από τον όλεθρο της οικονομικής καταστροφής, μεγαλουργεί πλέον ως Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Συναλλαγής, αντί να μας ρίξει στους φούρνους απλώς αυξάνει το ρεύμα και τον κεφαλικό φόρο. (Κατά του οποίου ευτυχώς προσφύγαμε με το ακλόνητο επιχείρημα ότι κακώς εισπράττεται από τη ΔΕΗ, ενώ θα έπρεπε να το καταβάλλουμε στην ΕΥΔΑΠ).

Δε χρειάζεται να είσαι ο Αμερικανός γλωσσολόγος Νόαμ Τσόμσκυ για να καταλάβεις το παιχνίδι της σύγχυσης, της συναισθηματικής φόρτισης –μέσω της εμφύτευσης στο υποσυνείδητο ιδεών, επιθυμιών, φόβων, καταναγκασμών, της συνειδητής καταστολής αντιδράσεων –μέσω της ελλειμματικής εκπαίδευσης και της τηλεοπτικής υποκουλτούρας, προκειμένου το χάσμα στην κοινωνία να παραμένει αγεφύρωτο με ολοένα διευρυνόμενη τη βάση των εξαθλιωμένων, και άρα ελεγχόμενων. (Ας μη θεωρήσουμε τυχαία την ιστορία με τα σχολικά εγχειρίδια. Κι ας μην ξεχνάμε πως 114 μέρες μετά την έναρξη της χρονιάς τα βιβλία δεν έχουν φτάσει ακόμα στα σχολεία!) Συνθήκη ικανή για να παραμείνει στο θώκο της η υπουργός. Δεν είναι άλλωστε η μόνη ένδειξη της γελοιότητας Παπαδήμου. Δυστύχημα για τη χώρα που δεν βρίσκεται στη ζωή ο Σπύρος Μαρκεζίνης. Δοκιμασμένος σε ανάλογες συνθήκες εκτροπής κι έμπειρος πολιτικός. Ούτε καν ο Γεωργαλάς. Γι’ αυτό βολευτήκαμε εκ των ενόντων με τον Παντελή Καψή που συνεχίζει το έργο του από το Mega: της παραποίησης και προβολής επιλεκτικών στοιχείων –μέσω της πληθώρας αντιφατικών και χαοτικών μη ελεγχόμενων πληροφοριών– προκειμένου να βραχυκυκλωθεί κάθε λογική ανάλυση και κριτική σκέψη των ατόμων.

Πεισμένοι πια για την ανεπάρκειά μας, τις ευθύνες μας για την απουσία σοβαρής παραγωγής στον τόπο (άσχετα αν αυτός που τα ’λεγε απ’ το 1947 βρέθηκε εκτελεσμένος), ενοχικοί για τη μοιρασιά στα αργύρια της εξουσίας, απελπισμένοι που ενώ μας τσακίζουν, το χρέος ολοένα και διευρύνεται, φοβισμένοι από την απληστία της ληστών που όσο τους δίνεις τόσο ζητάνε περισσότερα, απορημένοι με την κακοτυχία μας, αντί να εξεγειρόμαστε ενάντια στο οικονομικό σύστημα, υποκύπτουμε στους σημερινούς μαυραγορίτες, στους Χαρούπογλου, ξεπουλώντας στα ενεχυροδανειστήρια τα σταυρουδάκια της γιαγιάς, τις βέρες, τα οικογενειακά κειμήλια, τα χρυσά δόντια του παππού –δε χρειάζεται μάσημα ο φιδές–, τα δαχτυλίδια του γνωστού άσματος, για να κοιμηθούμε στα σανίδια.

Το δυστύχημα είναι ότι η εποχή του Μεγάλου Βασιλείου, του καλοκάγαθου επισκόπου Καππαδοκίας χάνεται στο χρόνο. Μόνο ο κακός Έπαρχος ζει και βασιλεύει εξακολουθώντας να λεηλατεί, να λέγεται «Παπανδρέου», ν’ απαιτεί λύτρα και να υπογράφει συμφωνίες πίσω απ’ τη πλάτη μας. Μη νομίζετε ότι ο άπληστος Έπαρχος θα φοβηθεί τον άγιο Μερκούριο, θα λυπηθεί το λαό, ή θα νιώσει τύψεις για το κακό που έκανε στη χώρα. Δείτε πώς κάνει για την καρέκλα του στο ΠΑΣΟΚ για να καταλάβετε…

Επίσης τα τιμαλφή δεν προέρχονται από τους πλούσιους και δεν πρόκειται να επιστραφούν μέσω βασιλόπιττας στο λαό. Λόγω της κρίσης οι βασιλόπιττες αναβάλλονται. Κι οι πλούσιοι ό,τι χρυσαφικό είχαν το ασφάλισαν στις off shore. Τουτέστιν ας πηδήξουμε (ή ας αφήσουμε να μας πηδήξουν) τη φετινή χρονιά κι ας ελπίσουμε στην επόμενη, όποιος, όποτε και εάν ζήσει.

Δεν προβλέπεται δράση. Και χωρίς δράση, δεν υπάρχει επανάσταση. Τουλάχιστον θα χαιρόμαστε αναβαθμισμένους τους εκπροσώπους μας στην επόμενη Βουλή. Φωτογενείς και επερωτώντες. Είναι κι αυτό μια παρηγοριά και μια ελπίδα.

Κώστας Κρεμμύδας

Οι πρώτες λέξεις μέσα στο ποίημα κραυγάζανε απειθάρχητες λες και βρίσκονταν σε διαδήλωση.
Οι τελευταίες γονάτιζαν χαμένες στη σιωπή και την έκσταση… Γιατί είμαστε σε φόβο είπε ο Μαξ.

«Ο ποιητής είναι πολίτης της πολιτείας. Συνειδητοποιώντας το χρέος του αποφαίνεται συχνά πάνω σε θέματα κοινωνικής και πολιτικής σημασίας, λαμβάνει μέρος στα πράγματα της εποχής του. Και αντιλαμβάνεται ως ποιο σημείο η ποίησή του προσδιορίζεται απ’ το κοινωνικό πλαίσιο όπου ζει κι από τις διαμορφώσεις και συγκρούσεις στον πολιτικο-κοινωνικό χώρο. […] Η ποίηση είναι πριν απ’ όλα μια γλώσσα. Μια περήφανη, ανυπόταχτη, ιδιότροπη, δύστροπη κι ελεύθερη γλώσσα. Όντας μια γλώσσα “επαναστατική” αντιμάχεται προπαντός τη γλώσσα της πολιτικής, τη γλώσσα της γραφειοκρατίας, τη γλώσσα της εξουσίας και της καταπίεσης που συμπορεύεται με οποιαδήποτε εξουσία. Θα ’λεγα ακόμα πως ο ποιητής μυρίζεται, ξέρει τι σόι κοπρισμένο παράγωγο είναι η γλώσσα (και η γραφή) της εξουσίας, ποια τάξη την παράγει και γιατί την παράγει.

[…] Κι αυτό σημαίνει απόσβεση του εγώ, προχώρεμα από την ατομική συνείδηση στη συλλογική συνείδηση, ταύτιση του ποιητή με τη γλώσσα, με το λαό, με την ελευθερία. Αυτή την ένταξη του ποιητή στη συλλογική συνείδηση, δεν θα ήθελα να βιαστούμε να την ονομάσουμε -με όρους σύγχρονους- “πολιτικοποίηση”, “στράτευση” κλπ, ας την πούμε καλύτερα “πράξη”, δηλ. κατάχτηση του εαυτού του και της ποίησης, επιβαλλόμενη σημαίνουσα παρουσία, επιβαλλόμενο“ παρόν” του ποιητή στον κοινωνικό χώρο, στο προσκλητήριο της εποχής του. Είναι ίσως το “παρόν” που γίνεται κάποτε συνεχές “παρόν”, διάρκεια, ίσως αιωνιότητα.»

Τάκης Σινόπουλος (1917-1981)
(«Απόψεις για τον ποιητή και την ποίηση» 22 Ιανουαρίου 1975)